Bron: De VOC gebruikte het geld van haar aandeel­houders om oorlog to voeren tegen haar Europese concurrenten. In 1606 leverde de tweede VOC vloot slag tegen de Portugezen by Kaap Rachado. Foto: Wikimedia Commons

Macht over Recht? De oprichting van de VOC

De Verenigde Oost-Indische Compagnie is opgericht in 1602 en was één van de grootste bedrijven van Europa. Het was de eerste multinational, een onderneming met duizenden werknemers, een naamloze vennootschap met verhandelbare aandelen, een toonbeeld van financiële innovatie. Of toch niet? 

De VOC domineerde de Europese handel met Azië door groot­schalig geweld te gebruiken, niet alleen tegen concurrerende compagnieën maar ook tegen de bevolking van de Indonesische archipel. Om haar economische doelen te bereiken, schuwde de compagnie geen enkel middel en koos bewust voor genocide, slavernij en militaire over­heersing. Dit had verstrekkende gevolgen voor de betrokken samenlevingen.  

Onderzoek naar de eerste 20 jaar

Oscar Gelderblom deelt in deze collegereeks de resultaten van het onderzoek dat hij samen met Abe de Jong en Joost Jonker doet naar de financiële geschiedenis van de VOC in de eerste twintig jaar van haar bestaan. Daaruit blijkt dat de unieke financiële organisatie van de compagnie geen toeval was, maar een direct gevolg van het grootschalige gebruik van geweld in Azië. Deze bevindingen dagen het beeld uit van de VOC als vooraanstaande handelsonderneming, en laten zien hoe nauw economisch succes en gewelddadige onderdrukking met elkaar verweven waren.

Het programma:

Dag 1:
Een Admiraliteit voor Azië
Vanwege het grootschalige geweld dat de VOC gebruikte, wordt het bedrijf niet langer gezien als ‘nationale trots’. Wel leeft nog altijd het idee dat dit de eerste naamloze vennootschap was. Het is de vraag of dat klopt?

Dag 2:
De Missie van Matelieff
De Rotterdamse bewindhebber Cornelis Matelief werd in 1605 aangesteld als admiraal op de tweede vloot van de VOC. Zijn militaire missie faalde maar het bracht hem wel op nieuwe ideeën over de manier waarop de VOC georganiseerd moest worden.

Dag 3:
Rotterie!
De vooraanstaande koopman Isaac Lemaire werd in 1605 gedwongen ontslag te nemen als bewindhebber van de VOC. Vier jaar later leidde hij een ‘short selling’ syndicaat tot woede van zijn voormalige collega’s. Was het een boevenstreek of een rechtmatige poging het beleid van de compagnie te beïnvloeden?

Dag 4:
De combinatie
Bij de oprichting in 1602 was bepaald dat investeerders na tien jaar hun inleg mét winst terug zouden krijgen. De bedrijfsleiding, de Heren Zeventien, voelde daar niks voor. Om hun zin te krijgen deden ze concessies die het bedrijf in grote financiële problemen bracht.

Dag 5:
Een Magnifieke Resolutie
Voor Jan Pieterszoon Coen was het in 1614 al duidelijk: er was een enorme vloot en troepenmacht nodig om de controle te krijgen over de Indonesische archipel. Maar waar moest de VOC het geld vandaan halen om haar macht in Azië definitief te vestigen?

Dag 6:
De Doleanten
Twintig jaar na de oprichting moesten de Staten-Generaal beslissen over de verlenging van het VOC Octrooi. Boze aandeelhouders verzetten zich. Ze beschuldigden het bedrijf van wanbeleid en eisten inzage in de boekhouding. De bewindhebbers voerden een harde lobby om de onderneming ongewijzigd voort te zetten.

Extra informatie:

Cursusdata: 8 en 15 februari 2027; 1, 8, 15 en 22 maart 2027

Locatie: Rotterdam

Studiemateriaal: Ter voorbereiding op ieder college wordt een korte brontekst van enkele pagina’s aangeboden. Het lezen hiervan is aanbevolen, maar niet verplicht. Na afloop van de cursusbijeenkomst geeft de docent leessuggesties.

Cursuscode: 4G7 138

Werkvorm: Hoorcollege

Docent(en)

Foto van docent Oscar Gelderblom

Oscar Gelderblom

Hoogleraar Economische en Sociale Geschiedenis aan de Universiteit van Antwerpen. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor de geschiedenis van handel en financiën. Hij publiceerde over de organisatie van lange afstandshandel in vroegmodern Europa, over financiële markten, ondernemerschap, migratie en politieke economie.

Meer informatie

Locatie: Rotterdam

Bekijk de extra informatie op de HOVO Brabant website

Docent(en)

Foto van docent Oscar Gelderblom

Oscar Gelderblom

Hoogleraar Economische en Sociale Geschiedenis aan de Universiteit van Antwerpen. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor de geschiedenis van handel en financiën. Hij publiceerde over de organisatie van lange afstandshandel in vroegmodern Europa, over financiële markten, ondernemerschap, migratie en politieke economie.

Informatie

  • Startdatum: 8 februari 2027
  • Einddatum: 22 maart 2027
  • Dag: Maandag
  • Tijd: 15:15 – 17:00 uur
  • Aantal colleges: 6 bijeenkomsten
  • Categorie: Geschiedenis
  • Prijs: 240,00