Bron: Enkele voorbeelden van nationaalsocialistische letterkunde die in de cursus aan de orde komen. Foto en collage: Willem Huberts

Nationaal­socialistische en volkse letterkunde

Wie de Nederlandse literatuurgeschiedenis induikt, stuit al snel op een gat van een stroming die nauwelijks is bestudeerd: de nationaal­socialistische en volkse letterkunde. Deze stroming ontstond in 1932 en verdween na 1945 van de aardbodem. Toch is onderzoek naar deze periode belangrijk omdat het inzicht geeft in een denkwereld die gedurende korte tijd grote invloed heeft gehad op de Nederlandse geschiedenis. 

Het nationaalsocialisme was een ideologie die een stempel drukte op alles wat in Europa plaatsvond. Het doel was om de samenleving en de cultuur te hervormen en nationaal­socialistische schrijvers droegen hun steentje daaraan bij. Maar wetenschappelijke bestudering van de Nederlandse nationaal­socialistische en volkse letterkunde liet lang op zich wachten. In de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog werden deze ideologisch bepaalde letterkundige producten genegeerd. De schrijvers ervan werden monddood gemaakt. 

Samenhangend beeld 

Het is begrijpelijk dat na de oorlog niemand warmliep voor het bestuderen van deze stroming. Toch was dat vanuit wetenschappelijk oogpunt gezien onwenselijk. In vier colleges dicht Willem Huberts dit gat in de Nederlandse literatuur. Hij schetst een duidelijk, samenhangend beeld van de nationaalsocialistische cultuurpolitiek én van de Nederlandse letterkunde die daaruit voortkwam.

Het programma:

Dag 1:
Wat is nationaalsocialisme? Wat is fascisme? Wat is de voedingsbodem van deze ideologieën? Wat was hierbij de rol van de Verlichting en van de Franse Revolutie? Ontwikkelingen in de Duitse en Nederlandse cultuurpolitiek 1932-1945. Wat is volkse letterkunde? Definitiekwesties aan de hand van de theorie van Julia Kristeva. De verschillende betekenisvelden van het begrip ‘volks’.
Uitsmijter: de lezer op het verkeerde been gezet, deel 1.

Dag 2:
Beknopt overzicht van de Nederlandse letterkunde na 1918, auteurs, stromingen. Waarover vielen nationaalsocialisten? Wat waren hun argumenten tegen de vigerende opvattingen over literatuur? Wie waren die auteurs? Wat is het gat in de Nederlandse literatuurgeschiedenis? Bespreking van enkele prominente literatuurgeschiedenissen: Ton Anbeek, (1990), Jacqueline Bel (2018) e.a.
Uitsmijter: de lezer op het verkeerde been gezet, deel 2.

Dag 3:
Beleidslijnen van het nationaalsocialistische Departement van Volksvoorlichting en Kunsten, drie keer ‘zoet’ (bloemlezingen, literaire prijzen, subsidies), en één keer ‘zuur’ (censuur – Afdeeling Boekwezen). Wat beoogden De Volksche Werkgemeenschap en Jan van der Made, Hendrik Lindt en Sybren Modderman (redactieleden van het genazificeerde letterkundig tijdschrift ‘Groot Nederland’)?
Uitsmijter: de lezer op het verkeerde been gezet, deel 3.

Dag 4:
Nieuw elan in 1944, bespreking van poëzie en proza uit 1943-1944 en van de nationaalsocialistische en antisemitische bloemlezing ‘Gelaat der dichters’ van Henri Bruning. Het abrupte einde na Dolle Dinsdag in september 1944. Wat was de resultante van 13 jaar volkse literatuur? Over nader onderzoek naar nationaalsocialistische cultuurpolitiek op Europese schaal.
Uitsmijter: de lezer op het verkeerde been gezet, deel 4.

Extra informatie:

Cursusdata: 16 en 23 april 2027; 7 en 14 mei 2027

Locatie: Radboud Universiteit

Studiemateriaal: Voor deze cursus wordt de volgende literatuur aanbevolen, maar deze is niet verplicht: J.J. Kelder, Schrijven voor de Nieuwe Orde: literatuur en schrijverschap in ‘De Schouw’, tijdschrift van de Kultuurkamer (1983). Frank van den Bogaard, Een stoottroep in de letteren: ‘Groot Nederland’, de SS en de Nederlandse literatuur (1942-1944) (1987). Gerard Groeneveld, Zwaard van de geest: het bruine boek in Nederland 1921-1945 (2001). Willem Huberts, Nederlandse nationaalsocialistische literatuur: repertoirevorming en canonisering van de volkse letterkunde 1932-1945 (2026). Na afloop van de cursusbijeenkomst stuurt de docent leessuggesties en de presentatieslides.

Cursuscode: 3G7 130

Werkvorm: Hoorcollege

Docent(en)

Foto van docent Willem Huberts

Willem Huberts

Literatuur-historicus, gepromoveerd op het Nederlandse fascisme. Publiceerde over onder meer Simon Vestdijk, Louis-Ferdinand Céline, over de invloed van nationaalsocialisme op letterkundige werken en over de aantrekkingskracht van het fascisme.

Meer informatie

Locatie: Nijmegen

Zie de extra informatie voor details

Docent(en)

Foto van docent Willem Huberts

Willem Huberts

Literatuur-historicus, gepromoveerd op het Nederlandse fascisme. Publiceerde over onder meer Simon Vestdijk, Louis-Ferdinand Céline, over de invloed van nationaalsocialisme op letterkundige werken en over de aantrekkingskracht van het fascisme.

Informatie

  • Startdatum: 16 april 2027
  • Einddatum: 14 mei 2027
  • Dag: Vrijdag
  • Tijd: 14:30 – 16:15 uur
  • Aantal colleges: 4 bijeenkomsten
  • Categorie: Geschiedenis
  • Prijs: 150,00