Hoe modern is het Rusland van Poetin?

Dag 1:
Wat drijft de Russen? (prof. dr. Gerrits)
Rusland is een relatief beperkte macht, wier economie en strijdkrachten de vergelijking met die van China of Amerika niet kunnen doorstaan. En toch oefent Rusland een aanzienlijke invloed uit op de wereldpolitiek. Hoe kan dat? Hoe interpreteert Poetin de huidige wereldorde en welke plaats ziet hij daarin voor Rusland? Rusland richt zich op ‘Eurazië’, op China en – wellicht – ook weer op de VS. In ieder geval is de kloof tussen Rusland en Europa groter dan ze ooit is geweest. Wat betekent dit voor de veiligheid op ons continent?

Dag 2:
Stalins modernisatie en de vernietiging van het platteland (dr. Kessler)
De collectivisatie van de landbouw was Stalins antwoord op de uitdaging om te moderniseren. Vanaf 1929 werden de boeren in de Sovjet-Unie gedwongen toe te treden tot collectieve boerderijen, de beruchte kolchozen. Het idee was dat deze collectieve boerderijen de ruggengraat zouden vormen van een moderne agrarische sector die de groeiende industrie en de steden zou kunnen voeden. In de praktijk kwamen ze echter neer op een instrument van dwangexploitatie, die het productiepotentieel en de maatschappelijke veerkracht van het platteland brak. Met langdurige gevolgen, die zich tot op heden doen voelen.

Dag 3:
Het leger als spiegel van de Russische samenleving? (dr. Van Bladel)
Wat zegt de structuur, mentaliteit en werking van het Russische leger over het land zelf? Vanuit zijn boek Land van het Grote Sterven verkent Van Bladel hoe militaire cultuur, collectieve opofferingsidealen en geweld als ordenend principe diep verankerd zijn in de Russische samenleving. En waarom dit inzicht essentieel is om de oorlog en de politieke stagnatie van vandaag te begrijpen. In het college besteedt de docent nadrukkelijk aandacht aan de nuance, want de realiteit blijkt chaotisch en bovenal menselijk.

Dag 4:
Over de moderniteit van het maffia-fascisme in Rusland (drs. Smeets)
De Russische ‘cosa nostra’ is de staat zelf. Rusland wordt geregeerd door een mix van maffiose clans en inlichtingendiensten. Dit systeem, gelegitimeerd door een messianistisch-religieuze ideologie die door het Kremlin en de Kerk in binnen- en buitenland wordt uitgedragen, is de uitkomst van de weigering om na de Koude Oorlog te onderkennen dat Rusland geen imperiale mogendheid meer was. Dit onverwerkte verleden heeft zich in de loop van een kwart eeuw omgezet in onverholen expansieve agressie. Smeets noemt dit ‘negatieve integratie’.

Dag 5:
Nieuwe kunst voor een nieuwe maatschappij (dr. Boersma)
In dit college wordt gekeken naar de Russische kunst vanaf de 19e eeuw tot (voor zover mogelijk) nu, waarin kunstenaars zich inzetten voor een eerlijke en rechtvaardige maatschappij. De nadruk ligt hierbij op de jaren rond de Revolutie van 1917, toen avantgardistische kunstenaars hun radicale werk zagen als een directe bijdrage aan een nieuwe klasseloze maatschappij. Met name vrouwelijke kunstenaars speelden hierin een belangrijke rol.

Dag 6:
Over de actuele Russische literatuur en de vijfde emigratiegolf (dr. Boele)
Ooit genoten de Russen de reputatie het meest lezende volk te zijn; na het uiteenvallen van de Sovjetunie leek daar weinig meer van over. In 2012 begon Poetin een grootscheepse campagne om de Russen weer aan het boek te krijgen. De staat eigende zich de literatuur echter steeds meer toe en maakte haar ondergeschikt aan de eigen nationalistische agenda. Deze tendens is na de Russische inval in Oekraïne alleen maar sterker geworden. In dit college gaan we in op de tegengeluiden die er zeker wel zijn, zowel binnen als buiten Rusland. In het bijzonder op de schrijvers en dichters van de zogenaamde vijfde emigratiegolf, die het geschreven woord tegen de Russische staat willen beschermen.